4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre Yasaklama Sebepleri

4734 sayılı Kanun’un 58. ve 59. maddelerinde kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama sebeplerine yer verilmiştir. Yasak fiil ve davranışlar söz konusu maddelerde ve bu maddelerin atıfta bulunduğu Kanun’un 11, 17, 61 ve Ek 2. maddelerinde sayılmıştır.

İhalelere katılmaktan yasaklama başlıklı 58. maddede, 17. maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenlerin fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanacağı, ihale sırasında veya sonrasında bu fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenlerin ise idarelerce o ihaleye iştirak ettirilmeyecekleri gibi yasaklama kararının yürürlüğe girdiği tarihe kadar aynı idare tarafından yapılacak sonraki ihalelere de iştirak ettirilmeyeceği düzenlenmiştir. Bu maddede düzenlendiği hali ile yasaklama işlemin bir idari yaptırımdır.

İsteklilerin ceza sorumluluğu başlıklı 59. maddede; taahhüt tamamlandıktan ve kabul işlemi yapıldıktan sonra tespit edilmiş olsa dahi, 17. maddede belirtilen fiil veya davranışlardan Türk Ceza Kanununa göre suç teşkil eden fiil veya davranışlarda bulunan gerçek veya tüzel kişiler ile o işteki ortak veya vekilleri hakkında Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre ceza kovuşturması yapılmak üzere yetkili Cumhuriyet
Savcılığına suç duyurusunda bulunulacağı, hükmolunacak cezanın yanı sıra, idarece 58. maddeye göre verilen yasaklama kararının bitiş tarihini izleyen günden itibaren uygulanmak şartıyla bir yıldan az olmamak üzere üç yıla kadar bu Kanun kapsamında yer alan bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan mahkeme kararıyla yasaklanacağı düzenlenmiştir.

Kanun’un 58. ve 59. maddesinin atıfta bulunduğu 17. maddesinde de yasak fiil ve davranışların hangileri olduğu belirtilmiştir. Maddede,
a) Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek.
b) İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak.
c) Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek.
d) Alternatif teklif verebilme halleri dışında, ihalelerde bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak, asaleten ya da vekaleten birden fazla teklif vermek.
e) 11. maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılmak davranışlarında bulunanlar hakkında yasaklama hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir.

Kanun’un 17. maddesinin e fıkrasındaki atıfla, 11. maddede sayılan işlem veya eylemlerde bulunanlar hakkında da yasaklama kararı verileceği anlaşılmakta olup, ihalelere katılamayacak olanlar başlıklı 11. maddede, doğrudan veya dolaylı veya alt yüklenici olarak, kendileri veya başkaları adına hiç bir şekilde ihaleye katılamayacak olanlar;
“a) Bu Kanun ve diğer kanunlardaki hükümler gereğince geçici veya sürekli olarak idarelerce veya mahkeme kararıyla kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan veya örgütlü suçlardan veyahut kendi ülkesinde ya da yabancı bir ülkede kamu görevlilerine rüşvet verme suçundan dolayı hükümlü bulunanlar.
b) İlgili mercilerce hileli iflas ettiğine karar verilenler.
c) İhaleyi yapan idarenin ihale yetkilisi kişileri ile bu yetkiye sahip kurullarda görevli kişiler.
d) İhaleyi yapan idarenin ihale konusu işle ilgili her türlü ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve onaylamakla görevli olanlar.
e) (c) ve (d) bentlerinde belirtilen şahısların eşleri ve üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları ile evlatlıkları ve evlat edinenleri.
f) (c), (d) ve (e) bentlerinde belirtilenlerin ortakları ile şirketleri (bu kişilerin yönetim kurullarında görevli bulunmadıkları veya sermayesinin % 10’undan fazlasına sahip olmadıkları anonim şirketler hariç). İhale konusu işin danışmanlık hizmetlerini yapan yükleniciler bu işin ihalesine katılamazlar. Aynı şekilde, ihale konusu işin yüklenicileri de o işin danışmanlık hizmeti ihalelerine katılamazlar. Bu yasaklar, bunların ortaklık ve yönetim ilişkisi olan şirketleri ile bu şirketlerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri için de geçerlidir.

İhaleyi yapan idare bünyesinde bulunan veya idare ile ilgili her ne amaçla kurulmuş olursa olsun vakıf, dernek, birlik, sandık gibi kuruluşlar ile bu kuruluşların ortak oldukları şirketler bu idarelerin ihalelerine katılamazlar.” şeklinde sayılmıştır. Bilgi ve belgeleri açıklama yasağı başlıklı 61. maddesinde, 4734 sayılı Kanun’un uygulanmasında görevliler ile danışmanlık hizmeti sunanların ihale süreci ile ilgili bütün işlemlere, isteklilerin iş ve işlemleri ile tekliflerin teknik ve malî yönlerine ilişkin olarak gizli kalması gereken bilgi ve belgelerle işin yaklaşık
maliyetini ifşa edemeyecekleri, kendilerinin veya üçüncü şahısların yararına kullanamayacakları, aksine hareket edenler hakkında yasaklama müeyyidesinin uygulanacağı düzenlenmiştir.

Kanun’un çerçeve anlaşmalar başlıklı Ek 2. maddesinin 8. fıkrasında, münferit sözleşmeye davet edildiği halde ihale dokümanında belirtilen
süre içerisinde sözleşme imzalamayan istekliyle yapılan çerçeve anlaşmanın feshedileceği ve istekli hakkında 58. madde hükümleri uygulanacağı düzenlenmiş ise de, 58. maddede zaten mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında yasaklama kararı verileceği düzenlemesine yer verildiğinden, esasen çerçeve anlaşmalar yönünden neden ayrıca düzenleme yapıldığı tarafımızca
anlaşılamamıştır.

Yasak fiil ve davranışlarla ilgili olarak, bu fiil ve davranışlarda bulunanlara Kanun’un 58. maddesinde düzenlenen idari kararla yasaklama getirileceği gibi, bu fiil veya davranışların Türk Ceza Kanunu’na göre suç teşkil ettiği durumlarda, idari kararla verilen yasaklamaya ilaveten, Kanun’un 59. maddesinde düzenlenen, isteklilerin ceza sorumluluğu kapsamında mahkeme kararıyla da yasaklama verilebilecektir.